पाऊलखुणा

आपला मास्टर जिनियस म्हणजेच शौनक इंग्रजी माध्यमाच्या शाळेत शिकत. काय करणार काळची गरज.

 माध्यम इंग्रजी निवडले तरी मराठी आपली मातृभाषा आहे आणि ती उत्तम आली पाहिजे म्हणून आईबाबांनी त्याच्या लहानपणापासून खूप कष्ट घेतले. त्याला भरपूर गोष्टी सांगायच्या, पुस्तके वाचून दाखवायची. आजी आजोबाही वेगवेगळी माहिती, संदर्भ सांगायचे.

त्यामुळे जिनियसला मराठी छान येते आणि आवडते सुध्दा. तो भरपूर वाचतो आणि त्यात मराठी पुस्तके असतातच.

झालं काय जिनियस एक मासिक वाचत होता. त्यात एक सुंदर कविता होती. एका चित्रकलेत उत्तुंग यश मिळवलेल्या चित्रकारावर लिहिलेली. जिनियसला कविता खूपच आवडली कारण खूप सहज आणि सोप्या भाषेत पण प्रेरणादायी होती. फक्त कवितेतल्या एका शब्दावर त्याची गाडी अडकली....शद्ब होता....पाऊलखुणा.

मराठी भाषाची आवड भरपूर वाचन असले तरी या शब्दमागची मांडणी त्याला काही उमगेना.

स्वारी आजोबांकडे धावली. " आजोबा पाऊलखुणा म्हणजे नेमके काय? पाऊलांचे ठसेच ना?"

" हो, बरोबर. का बरं जिनियस आज मधेच या पाऊलखुणा कुठून आल्या?"

" या मासिकातली एक सुंदर कवितेत आहे. कविता आहे चित्रकाराची आणि शेवटची ओळ आहे.

स्मरती पाऊलखुणा. कविता तर मला छान समजली कारण खूपच सोपे शब्द आहेत फक्त या ओळीवर गडबडलो.

चित्रकार चित्र काढतो मग त्याच्या पाऊलांचे ठसे का बरं आठवतात?"

" असा गोंधळ आहेत तर, बरं का  जिनियस आपली मराठी ही खूप समृद्ध भाषा आहे. 

असे अनेक शब्द आहेत ज्यांचा वरवर दिसणारा अर्थ आणि एखाद्या विशिष्ट गोष्टीसाठी येणारा अर्थ यात फरक असतो. 

इथे पाऊलखुणा म्हणजे त्याच्या चित्रकलेतील उत्तमता, वेगळेपण ज्यामुळे त्याला उत्तुंग यश मिळाले, प्रसिद्धी मिळाली. ज्यासाठी तो आजही ओळखला जातो. या सगळ्याला पाऊलखुणा म्हणलं आहे. 

येत आहे का लक्षात ?"

दोघांच्या गप्पा चालू असताना बाकी मंडळी म्हणजेच आई,बाबा आणि आजी तिथे येऊन बसली. त्यांच्या गप्पा ऐकत होते.

" आजोबा आता मला पाऊलखुणा म्हणजे काय हे थोडेसे समजले. मोठे, यशस्वी लोक आपल्या कामाची जी ओळख, वेगळेपण सगळ्यांसमोर ठेवतात ते म्हणजे पाऊलखुणा. जसं माझ्या आवडत्या मेस्सीने फुटबॉल खेळात आपल्या पाऊलखुणा तयार केल्या आहेत. बरोबर ना?"

" एकदम बरोबर टिळकांचा स्पष्टवक्तेपणा, गांधीजींची अहिंसा-असहकार, तेनालीरामचे चातुर्य या सगळ्या पाऊलखुणाच."

"पाऊलखुणा तयार व्हायला खूप मोठे व्हावे लागते, यशस्वी व्हावे लागते तरच सगळे आपल्याला ओळखतात. हो ना ?"

"हो पण आणि नाही पण. " मधेच बाबा म्हणाले.

" काय म्हणायचे आहे बाबा तुला? मला नाही समजलं."

"पाऊलखुणा हा एक सांकेतिक शब्द आहे. कामाची पावती देणारा. त्यामुळे त्यासाठी काम करायला हवे हे बरोबर पण फक्त मोठे कामच सगळ्यांच्या लक्षात राहते असेच काही नाही. प्रत्येक जण काही ना काही काम करत असतो आणि त्याच्या खुणा मागे राहतातच.  कधी त्या चांगल्या असतात कधी वाईटसुद्धा."

" म्हणजे काय मला अजूनही नाही समजलं ना...."

" अंन......  मला सांग आजीला आपल्या ओळखीतले किंवा घरातले सगळे कशासाठी ओळखतात किंवा तिच्यामध्ये काय वेगळे आहे?"

" अर्थात तिच्या सुंदर कविता आणि लोकरीच्या विणकामासाठी."

" बरोबर. आजोबा?"

" त्यांच्या जेष्ठ नागरिक संघाच्या कामासाठी."

" एकदम बरोबर आणि मी....आई?"

"आईपण तिच्या महिला मंडळात वेगवेगळी काम करत असते. शिवाय छान सूत्रसंचालन करते. खास बोलावतात तिला. पण तू ... मला तुझ्या कामाची काहीच माहिती नाही."

"अरे तुझा बाबाला सगळे शिस्तीसाठी ओळखतात. जे काम जसे आणि जेव्हा हवे तसे झालेच पाहिजे यासाठी सतत सगळ्यांच्या मागे लागत असतो. कदाचित म्हणूनच खूप कमी वेळात त्याने कामात खूप मोठी पोस्ट मिळवली आहे. मागच्या वर्षी नाही का त्याला सर्वोत्तम कामासाठी कंपनीने बक्षीस दिले." आजी.

" अरेच्या हे कसं विसरलो मी... तो त्यासाठी मलाही रोज सांगत असतो... नाही ओरडतच असतो."

"अरे वा जे मी सांगणार होतो बरोबर तेच तुम्ही सांगितले मास्टर जिनियस."

"काय सांगणार होता जे मी सांगितले?"

" अरे या पाऊलखुणा काही एका दिवसात नाही तयार होत.  तशी सवय असावी लागते. काम छान, नीट आणि वेळेत पूर्ण करण्यासाठी तसे वळण असायला हवे. नाहीतर अनेक जण खूप काम करतात पण कधी ते वेळेत होत नाही किंवा हवे तितके चांगले होत नाही मग त्याची दखल घेतली जात नाही. उलट कधी कधी त्यामुळे नुकसानही होते."

" आता मला हळूहळू लक्षात येत आहे की तू नेमकं काय सांगणार आहेस. माझे काम खूपदा वेळेत होत नाही, आठवण करुन द्यावी लागते म्हणजे माझ्या कामाच्या खूणा या माझी चुकीची आठवण करुन देतात हेच सांगायचे आहे ना तुला?"

" हो अगदी हेच. म्हणजे बघ आता तू तसा मोठा झाला आहेस. या वयात लागलेल्या सवयी पुढे तशाच राहतात. तुझी अनेक कामे तू स्वतः करु शकतोस आणि ती तू करतोस. याचा आम्हाला सगळ्यांना आनंद आणि अभिमान आहे."

" फक्त आता ती कामे अधिक छान, व्यवस्थित आणि वेळेत करायची सवय लागली तर त्याचा फायदा तुलाच पुढे होईल." आई.

" अजून नीट म्हणजे नक्की काय?"

" बघ आपण उठण्यापासून सुरुवात करु या. ऊठल्याबरोबर अंथरुण नीट आवरुन ठेवणे.  न सांगता ब्रश, दूध, नाष्टा हे सगळे वेळेत आवरणे." आई.

" शाळेत दिलेला अभ्यास, प्रकल्प वेळेत करणे, वह्या-पुस्तके छान ठेवणे त्याची काळजी घेणे, काम करुन झाल्यावर, खेळून झाल्यावर सगळ्या वस्तू जागच्या जागी ठेवणे." बाबा.

" अरे हो....हो किती ते. बास करा. बिचाऱ्याने एक शब्द समजला नाही म्हणून विचारले तर तुम्ही तर त्याची शाळाच चालू केली." आजोबा.

" अगदी माझ्या मनातलं बोलला आजोबा तुम्ही पण मी यावर रागवणार नाही बरं का. हे सगळे मी अगदी रोज ऐकत असतो पण त्याची गरज मला आज या पाऊलखुणा या शब्दाने करुन दिली. बाबाने सांगितलेले मला पटले की चांगल्या सवयी एका दिवसात लागत नाही. 

मला छान छान कल्पना सुचतात म्हणून सगळे कौतुक करतात पण त्यावर काम करायचे झाले तर ते वेळेत पूर्ण होत नाही मग ओरडा मिळतो. 

काम वेळेत करायची सवय मला अजून लागलेली नाही. 

नीट , सुवाच्य लिहिण्यासाठीही खूपवेळा शाळेत ताई सांगत असतात.

पसारा आवरत नाही म्हणून तुम्ही सगळे रोज खंडीभर वेळा सांगत असता.

पण मला माझी ही ओळख नको म्हणून आता मी बदलणार आहे. बाबसारखे मलाही सगळ्यांनी नीट व वेळेत काम करण्यासाठी ओळखायला हवे. माझ्या कामाच्याही छान पाऊलखुणा मागे रहायला हव्या."

" वा शाबास जिनियस. तू हा शब्द नुसता समजून नाही घेतला तर आपणही तसे करण्यासाठी काय करायला हवे हे मान्य करुन ते करण्याची तयारी दाखवली. यासाठी तुझे कौतुक. याबद्दल माझ्याकडून तुला छान खाऊ मिळेल आणि म्हणल्याप्रमाणे बदल केले तर छान बक्षीसही." बाबा.

"हुर्यो! मी हे नक्की करणार आहे."

" खूप मोठा हो. आणि चांगल्या कामाच्या पाऊलखुणा म्हणजेच तुझी वेगळी ओळख तयार कर." सगळे.